***Гэгээн алсад одох юмсан***

Хөгжмийн зохиогч Б.Шарав Төгөлдөт хуурч Чинбат

***Ай намар минь дээ***

Алсаас нэгэн уянга
Ар араасаа унах навчисийн дэвэлтэнд нуугдсаар
Алгуурхан ирэхдээ цочоож
Амир сэтгэлийн нууранд долгис үүсгэнэ

Ай намар минь дээ

Зүрхний гэгээн дурсамж сэтгэлийн гүнд архи нэрж
Зөрөн өнгөрөх өдрүүдэд би согтуу алхахад
Зөнгөөр унах шаргал навчис шар тайлах шиг
Зөвхөн би хайранд ургаж хайранд гандах навч шиг

Ай намар минь дээ

Чиний зүсэр бороон дор
Чиний зүрх болсон навчис дээр
Чиний авчирсан аялгуугаар
Чимээгүйхэн шүлэг бичиж байна

Ай намар минь дээ

***Чиний нулимас ***

Чиний нулимас уучлал болон дусалж
Чиний нулимас ухаарал унaган урсаж
Чиний нулимас гэмшил болон амтагдаж
Чиний нулимас гэсгээл болон ташуурдах шиг

Чиний нулимас тэнгэрт шингэн одох шувуу шиг
Чиний нулимас сэтгэл ариусган түрэх аялгуу шиг
Чиний нулимас гуниг тэвэрсэн хайр мэт
Чиний нулимас гуйж ирсэн өршөөл мэт

***********************************************

Уйлах ч багадмаар уйт гашуун дурсамж
Өвлийн цасан дор зүүрмэглэн унтаж байна
Хавар минь чи ирэхдээ түүнийг бүү сэрээгээч
Хайрын шүлгүүдээр бүүвэйлж унтуулсан юм

***Шүлэг болон цааснаа бууна***

Урт урт өдрүүд уйтгар нэмэн зөрж
Уйланхай тэнгэр цас унган газар үнсэж
Уруул даваагүй үг сэтгэл даран хөндүүрлэхгүйд
Ухаарал сэрэхүйгээс тасарч навч шиг хийссэн гуниг минь

Шүлэг болон цааснаа бууна

Зүрх минь минийх биш ч миний төлөө цохилолж
Зүүд төөрсөн шөнүүдийг би биш цаг хугацаа залгиж
Зовлонт өдрүүдэд жаргал амрагийн дүрээр ирэхэд
Жаргал зовлонгийн завсараас хоосрол унахдаа

Шүлэг болон цааснаа бууна

Хэмжиж үл болох сэтгэл амгалан хайн зүтгэхдээ
Хэлбэр хэмжээс,цаг мөчүүдийн чанадыг мэрж
Хэзээ гэдэг үг хүрэх гэдэгтэй нийлж утга алдарч
Хэн билээ би чинь гэж хорвоог гайхан харахад
Хэлхээтэй бодлын гинж тасарч алтлаг гэгээ унахдаа

Шүлэг болон цааснаа бууна

***Миний доторхи их хүчинд...........***

Хэлбэрт орсон материаллаг зүйлс
Хөдөлж,тэмцэж,үхэж,үржиж
Зүгээр л энэ бүгдийг амьдрал гэж нэрлээд
Залхах мэт амьсгалаа гаргаx...

Тэнгэрийн хаяа руу хоосон нүд тэнээд
Тэндээс эндээс зовлонт бодол сүвчээд
Үхэл иртэл юу хийх тухай бодох завдалгүй
Үйлийн үр хатгаж босгоx...

Өглөө сэрэхэд гунигт бодолууд
Өндийж ирээд хамт сэрэх....
Нисэх мэт болоод хааяа жигүүрээ дэлгэхэд
Нэлэнхгүй орчлон тэр чигээрээ орилон зуураx...

Хаанаас ч юм ирэх гэгээт амгалан
Хааяа ч гэсэн гэтэлж ирэхдээ
Хаашаа ч бүү яв хүү минь гэхдээ
Харж байгаа бүхэнд чинь би оршдогоо гэх...

Мэдрэхүйд дөнгөлөгдсөн энэ ухамсар минийх биш тухай
Мэхэлж хуурсан өнгийн зэрэглээт ертөнц яах гэж оршдог тухай
Мэдэж буйгаа ойлгох зүтгэлгүй мэрийлт
Миний доторхи их хүчинд ертөнц тэр чигээгээ

Мэхийж байдгийг сануулах мэтээ

***Би тэнд шүлэг бичихгүй***

Түүнийг ирэхэд хавар ирсэн
Тэгээд л цаг хугацаа зогссон
Амьсгалж буйгаа үл мэдэрнэ түүнд ойртоход
Амьдралд гундсан хөшиг чичирэсхийсэнээ үл нээгдсэн

Би түүнийг амссан
Би түүнийг мэдрээгүй
Битүү тойрог, харанхуй нүх
Баглаа цэцэг ялзарч буйг харах,хайрлах

Бурхан байгааг мэдрүүлэх гэж шувууд жиргэх
Би амьд буйг,тэр бас энд буйг мэдэх эс мэдэх
Тэгээд бүх зүйлс цаг хугацаанд уусч хоосрох
Би ч чи ч байхгүй хувирал зэрэглээ

Сая сая жилийн гомдол баяр
Саяхан ургасан нялх ногоонд өнгө үнэрээ тохоод
Сайхан муухайг үл мэдэх чанарт хүрч одох
Сар байсан,би бас чи байсанийг ойлгох

Санаа хоосорч биеийг үл хүсэхэд
Би болоод чи дахиад л учрах
Би тэнд шүлэг бичихгүй
Чи тэнд хэнд ч гомдохгүй

Ave Maria (Schubert)

Зэрэглээт өдрүүдийн нэгэнд
Зүүгдэж ирсэн тэр хайр
Хэлбэр дүрсгүй сэтгэлрүү минь урссан
Харзны хүйтэн ус байж дээ

Сайхан монгол бүсгүй минь надад дурла

Сайхан монгол бүсгүй минь надад дурла
Сарны гэрэлд тодрох галбир гоо биеийнхээ
Сэрэл мэдрэмж бүхнээ дарс мэт хундаглаад
Сэтгэлийн галруу цацахдаа бүхий л биеийг минь шатаа

Хайр хүлээж гундсан амьдын зөнг тэвэрч
Халуун эсээ цутгаж мөнхийн агшинг бүтээ
Ханаж цадаж дуусдаггүй зовлонт ертөнцөөс нуугдаж
Хайр дуудаж сэвэлзэх тачаалын хөнжил нөмөрөе

Дөлгөөн гол мэт харцны чинь урсгалд
Дахиж хатахгүйгээр живж
Дуу алсрах шөнийн хэмнэлээр
Дусал дусалаар шингэмээр байна

Үзэсгэлэнт монгол бүсгүй минь надад дурла
Үгийн сайханыг цуглуулж цээжин дээр чинь уруулаараа сийлэе
Үнэн зугатах хорвоогийн элгэнд нэгэн мэт болж
Үхэл атаархам мөчүүдийг үг дуттал эдлэе

Сайхан монгол бүсгүй минь надад дурла
Сарнайн дэлбээт сэтгэлээ зүрхэн дээр минь шид
Заяа тавиланийн торноос мултарч хараацай шиг дүүлээд
Зүүд сарниаж, одод ичээсэн шөнүүдийг асга

Сайхан монгол бүсгүй минь надад дурла

***Хэн?***

Өмрөхдөө
Сэтгэлээ шатааж
Өөрийгөө хайлуулж
Шүлэг болон дусалж явахад

Хэн шүлэгчийг ойлгож байсан юм

Өнчрөхдөө
Өмөлзтөл уйлж
Нулимасаараа шүлэг усалж
Гэгээ ургуулж явахад

Хэн шүлэгчийг ойлгож байсан юм

Хайрласан, дурласан
Хүлээсэн,цөхөрсөн сэтгэлийг чинь
Хайрлаж,аргадаж
Халуун илчээрээ тэвэрч явахад

Хэн шүлэгчийг ойлгож байсан юм

Үг бүхэндээ эсээ шингээж
Үе үеийн хүмүүний сэтгэлийг цангааг тайлж
Өөрийгөө тасдаж амьдарч байсан
Өрөвчхөн сэтгэлт шүлэгчийг

Хэн ойлгож байсан юм бэ
Хэн?..........

***Одоо болсоон***

Дурласан, дуулсан
Уйлсан,урссан
Жаргасан зовсон
Санасан,мөрөөдсөн

Одоо болсоон

Хайрласан,харамласан
Харууссан, гомдсон
Хүлээсэн,хүлээлэгсэн
Хүний амьдралд ханасан

Одоо болсоон

Балын амтанд цадсан
Бялуурсан,уйдсан
Цэцэг дамжиж нисэх хүсэлийг
Сэтгэл өрөвддөг болсон

Одоо болсоон

***Шүлэг бид хоёр***

Хэн ч мэдэхгүй жимээр өөрлүүгээ алхахад
Хэзээ ч үл салах гуниг минь амраг мэт үднэ
Аниргүйн шидэнд ховсдуулж бодлоо гээхэд
Амирлангуйд уусаж ,шингэх мэт

Зүрхний хэмнэлд бүүвэйлэгдэх бодлын олон шувууд
Зүүн хойноос үлээх хүслийн салхинд сэрэхүйд
Уйдсан,зовлонт ертөнцөтөө
Унаж буй мэт ирнэ

Хэзээ би энд ирсэн юм бол
Хэрхэн, яах гэж амьдарч байгаа юм болоо?
Амьдрал хэмээх хоосон үзэгдэл
Авсан өгсөний тооцоо юмуу?

Өөрөөсөө асуугаад хариулт олж ядахуйд
Өнөө л танил амирлангуй урин дуудах шиг
Тэнгэр харуусам цээж хоосортол санаа алдахад
Тэр хоосон зайд гуниг тэвэрч шүлэг амирлана

Шүлэг бид хоёр бие биендээ эрхэлж
Шингэж хэмлэх цаг мөчүүдийг мартана

***Нар шиг асгалаа ***

Аниж эдгэсэн сэтгэлийн минь шархан дээр
Аяархан үнссээр чамайг буухад сэдэрч
Ахиад л догдлол, хүлээт,шаналал асгарч
Амир сэтгэлийн түмэн хүлээс айсан мэт үргэлээ

Бүжих мэт сормуусаа чи нээхэд
Би хөгжим мэт хөглөгдөж
Бүүр эртний танил мэдрэмж
Бүтэн биен дээр минь вальс эргэлээ

Гуниг бүдчиж нуугдсан харцны чинь гэрэлд
Гутрал,гомдол манан шиг арилж
Үггүй хэлгүй ирсэн хайр
Өглөөг хүлээлгэж,шөнийг аргадлаа

Миний очоогүй маргаашийг
Мэдэхгүйдээ жаргалтай сэтгэл минь
Түмэн учиг атгасан төөрөг тавилан чам дээр
Тал шиг хайраас ургах шүлгээ нар шиг асгалаа

***Хүлээсээн би чамайгаа ***

Ургаа моддыг навчисаар уйлуулж
Урсах цаг хугацаан дотор би чамайгаа хүлээсэн
Уйлж,дуулж,урсаж,эгших бүсгүйн тавиланд
Уучлан байж сэтгэл дотроо би чамайгаа хүлээсэн

Гэрэлгүй мэт болсон бүүдгэр хорвоод
Гэгээ болон тодрох дурсамжин дотроо би чамайгаа хүлээсэн
Сэтгэлд багтаагүй хүлээлт хоолойд ирж тээглэхэд
Чихнийхээ ээмгийг чичрүүлж чиний нэрийг дуудаж
................................би чамайгаа хүлээсэн

Цас,бороо,нар,салхийг угтаж,үдэж би чамайгаа хүлээсэн
Цаас үзэг нийлүүлж шүлгэн дотроо би чамайгaa хүлээсэн
Цагаан зээр шиг бүсгүй заяагаа хураан байж
.......................би чамайгaa хүлээсэн
Цайныхаа дээжийг өгөөд налан суух мөрөөдөл
.......................дотроо би чамайгаа хүлээсэн

Эргээд олдохгүй энэ хайраа энгэртээ тэврээд
Эхлэл төгсгөлгүй сэтгэлийнхээ элгийг дэвтээж би чамайгаа хүлээсэн
Үндэслэж ургасан хайрын модныхоо үнэрт сатаарч
Үггүй хэлгүй дурсамжиндаа өөрөөрөө нь жаргаж би чамайгаа хүлээсэн

Хорвоод чинийхээ төлөө залбирахдаа би гэгээн болж
Хатуу заяаг зөөллөсөн хайрандаа би жаргадаг байсан юм шүү
Хүлээсээн би чамайгаа хүлээсэн
Хүнийх болсон чамайгаа зөндөө их хүлээсэн

шүлэгч дүү Бо-д зориулав

***Тун удахгүй хавар ирнэ***

Тун удахгүй хавар ирнэ
Тайвширсан сэтгэлийг ташуурдах шиг
Танил үнэр,хуучин дурсамж тээсээр
Тун удахгүй хавар ирнэ

Эхлэл төгсгөлийн утга алдарч
Эрхлэх мэт нялх ногоо цухуйна
Хөрстийн дээр,доорхи түмэн амь
Хөдөлж,үржиж,амьдрах гэж тэмцэлдэнэ

Сүүлчийн биш бороо анхных юм шиг орно
Сүрэг шувууд хуучин жимээр сүүдэр зуран ирнэ
Дурлал хэмээх эртний өвчин
Дуутай хамт зүрхэнд чинь бууна

Тун удахгүй хавар ирнээ

***Миний ертөнцийн гүнд юу ч байхгүй***

Миний ертөнцийн гүнд юу ч байхгүй
Мэдрэхүй ч түүнд хүрэхгүй
Догдлол,доглон нулимс ч тэнд байхгүй
Дэврэх хүсэл,даллах тачаал ч тэнд байхгүй

Хавар,намар,хагдрах, ургах юу ч байхгүй
Хайр, халуун сэтгэл ч түүнд хүрэхгүй
Цаг хугацаа,цагаан,ногоон өнгө ч байхгүй
Цалгих, халгих,урсах ,одох юу ч байхгүй

Түүнд л хүрэх гэж
Түм түмэн жил төрж,үхэж
Үйлээ үзэж,үүсгэж,барж
Урагдаж,нийлж,уйлж,дуулж...

Зүгээр л энэ бүхэн зүүд байж
Зовож ,жаргаж тоглосон байж
Хүрэхийн хүслэн,учрахын баясгаланг мэдрүүлж
Өөрийг минь өөртэй минь уулзуулаач бурхаан

***Өнөөдөр***

Хүнд өгч чадаагүй хайр
Хүйтэн бороо болж
Өөр дээр минь орж байна
Өнөөдөр

Өршөөл гуйх сэтгэл
Өлмий дор сөхөрч
Өөрийгөө яллаж байна
Өнөөдөр

Үүл хуралдсан тэнгэр шиг
Өөрийгөө хураасан сэтгэл
Өндөг шиг хагарч байна
Өнөөдөр

***Тэнд хамт байсан гэж....***

Үхэвч үл салах сэтгэл
Үүрээр цэцэг зуун ирчихээд
Зүүд сэвэн дэвсээр
Зүрхэнд унaгачихаад одлоо

Өөрөөсөө гэрэлтэх
Өнчин..........
Шөнийн тэр цэцэг
Шүлэг,уянга,сөгдөм...

Нууцлаг өнгө нь
Намуухан эгшигт хувирах мэт
Шүүдэр үргээн бүжиглэхэд нь
Шөнө дурлахдаа шүүрс алдах...

Харанхуйн гэрэлт тэр цэцэг
Хайр үл хүрэм алсийнх мэт
Гуниг зовлонтой тэвэрлэдсэн
Гурван ертөнцын цэцэг биш мэт

Үзээгүй хараагүй мэдрэмж
Үг дутаж ,шүлэг гайхширхуйд
Тэр цэцгээс гэрэлт оч цацарч
Тийм гэж хэлэхийн аргаггүй агшин ирж

Тэнд...
Түүн шиг гэгээн оршихуйд
Тэр бид хоёр хамт байсан гэж
Тэр хэлэх шиг.........

Тэнд хамт байсан гэж....

***Ийм нэгэн гэгээн мөч ***

Балар харанхуй ширэнгээс гадагшилж буй мэт
Баярлах,гомдох барагдаж буй мэт
Биеэс ухаан ууршиж буй мэт
Би,би биш болж буй мэт

Ийм нэгэн гэгээн мөч
Ирсэн шигээ аниргүй холдож байна

****Сэтгэлээс унах бодлууд***

Маргааш гэж юу билээ?

Мандах улаан нар юм уу?
Мананд нуугдсан зовлон юм уу?
Битүү боодолтой илгээмж юм уу
Би л задлах ёстой юм уу?

Маргааш гэж....

Урдын хийсэн үйл,үргэлжилэл
Учрал,уучлал,гомдол,сонголт
Өчигдөрийн алдаа,оноо
Өнөөдрийн үлдээсэн хоол

*****************************

Өчигдөр түүнийг үхэл аваад явсан
Өнөөдөр тэр төрөх газар өлгийтэй унтаж байна
Энэ амьдрал чинь зүүд шүү дээ хүмүүсээ
Эртхэн сэрэлдээ нойрноосоо

***Үлдээлээ***

Аргалын оч шиг ганцхан гэрэлтээд л явах ч
Амьдрал чамд гомдох юм алга
Цээж уужрах гэгээн догдлол чичирхийлэн өнгөрч
Цэцэг илэн унахыг харсандаа л баярлах

Өөрийгөө хөвөрч,үг нэхэж нөмрөг урлаад
Өнчин сэтгэлийнхээ гэрэлийг шигтгээд
Нууцхан унасан нулимсаараа эмжээд
Намрын нүцгэн модны мөчирт үлдээлээ

Үгэнд багтаагүй халуун сэтгэлээ шингээж үлдээлээ
Үлгэрт гараагүй холын мэдрэмжээ зүүж үлдээлээ
Өөрөө ирсэн гэгээн мөчүүдээ шивж үлдээлээ
Өөрийгөө би уусган хээлж хорвоод үлдээлээ

****Сэтгэлээс унах бодлууд***

Өнөөдөр ганцаараа...
Өчигдөрийн үлдээсэн хоол...
Орны урдуур хаясан хувцас...
Өндийж босоод цонхоо онгойлголоо

Өвөл,цас,хүмүүс,дуу,шуугиан
Үзэгдэл төдий хуурамч хорвоог
Үнэн гэж энэ нүд,чих итгүүлнэ
Өөрөөсөө зугтаачихмаар...
******************************
Хөөрхий тэр бүсгүйн сүнс
Хуучин сандал дээр сууна
Ойрхон буух шувууг харах нь
Оршихуйд байгаа нь мэдрэгдэнэ

Хэдэн намрыг үдсэн юм бол хөөрхий
Хэнд,юунд хоргодсон бол хөөрхий
Бурхан мартсан заяа гэж байдаггүй болохоор
Будант энэ хорвоогоос явах л байхдаа тэр бүсгүй
*****************************
Энэ бүх хэвшил,заншил,ёс зүйг
Эвхэж боогоод хаячихмаар
Эрлэг бурхан хоёрыг дуудаж байгаад
Өнөө орой зад архидмаар

***Би жирийн нэгэн өвс байсан***

Тэнэж дундарсан амьдрал дээр минь
Тэргэл саран гуниг хуваалцаж манддаг байсан
Мөрөөдөл бүхнийг минь гишгэсэн мөнх бусын хорвоод
Манан дотор ургах мөөг шиг хүслээ түүдэг байсан

Уярахдаа уйлж,дуулж,дусалж бүүр урсдаг байсан
Ухаарахдаа уучилж,гэмшиж өөрийгөө голдог байсан
Цөлд төөрсөн мэт хааяа санагдахад
Цөхрөл ирэхдээ аргаддаг байсан

Үүл нөмөрсөн үдшийн бороонд
Өвс шиг шатсан дурлалдаа согтуу алхадаг байсан
Үзэгдэл мэт хоосон амьдралд үүсгэл үүтгээд
Үхэл бол үргэлжилэл гэж ухаарч суудаг байсан

Би чи байсан
Бид бүгд нэг байсан
Би үг байсан,шүлэг байсан
Би бүхэл бүтэн ертөнц байсан

Би жирийн нэгэн өвс байсан......

***Нэг л тийм хэсэгхэн хоромд***

Нэг л тийм хэсэгхэн хоромд
Нэр ч үгүй бие ч үгүй болсоноо
Нимгэн цаасан дээр унаж
Нүгэл үргэм шүлэг болдог

Нэг л тийм хэсэгхэн хоромд
Нүцгэн цагаан гуниг болоод
Намуухан эгшигт шингэн
Навч мэт тасран хийсдэг

Нэг л тийм хэсэгхэн хоромд
Өнгө, үнэр,мэдрэмж үгүй болж
Үхсэн мэт хорвоогоос ангижрач
Өөрийгөө мартаж тайтгардаг

Нэг л тийм хэсэгхэн хоромд
Шөнө,өдөр,цаг хугацаанаас халиж
Сүүдэргүй харь гэрэлд уусаж
Сүнсээ амарааж бүүвэйлдэгээ

***Бурханы галт шувуу***

Хүсэлийн бурантаг хөтөлсөн
Чөтгөрийн таван мэдрэхгүй
Хүрэн зүрхний голоос зууж
Хүрхрэн өндийж ирэв

Шунал тачаалын шүлсээ хаялж
Сэрэхүйн үндэсийг тасдахаар
Нүгэл шивэрсэн хорвоогийн элгэнд
Нүцгэн ухааралыг шахан дайрав

Сэтгэлийн буйдад айлссан
Бурханы галт шувуу
Хайр цацан дэвсээр ирж
Харанхуйг яран буулаа

***Болмоор...***

Өвөл дотор би амьдарч
Өвөл миний дотор амьдардаг
Маргаашийн орох цасны ширхэгт шингэж
Мэлмэрэх тэнгэрийн цагаан нулимас болмоор...

Хаврын цэцэгсийн үндсийг тэтгэх
Хайр шингээсэн цасан ширхэг болмоор
Энэ л бие эд эсээрээ газарт уусан нэгдэж
Ирэх хавар хүмүүсийг баярлуулах цэцэг болмоор...

Цэнхэр хаврын яргуй болж бие ээ үлдээчихээд
Цээжний гүн дэхь гуниганд чинь хань болгож
.................шүлгээ үлдээчихээд
Зул мэт шатан ариусаж, дотроосоо гэрэлтээд
Зөн татсан мөнхийн гэгээтэй нийлж гэрэл болмоор...

***Чиний нэртэй мөчүүд ***

Он цагийн урсгал одоог зөөсөөр ирэхэд
Чиний нэртэй мөчүүд зүрх уран оддог
Цээжинд багтаагүй сэтгэл хоосрон эргэж ирэхэд
Чихний чинь ээмэгийг хангинуулж чиний нэрийг дууддагаа

Хоосон нүд бүүдгэр алсруу тэнүүчилээд
Хагацал гунигийн хорвоод сэтгэлээ шатаан алхахдаа
Бурханы өгсөн биеийн чинь сүү урсдаг цээжинд чинь
Би галт шувуу болон бууж

Гэрэл нэрж
Гэмшил унаган хөвөмөөр байдагаа

***Шүлэг үүрсэхэд***

Уянга цацах шиг шүлэг үүрсэхэд
Ухаанд багтамгүй үнэн согтолт үүсгээд
Сарны гүнд нуугдсан нарны гэгээн гуниг
Сэтгэлийн гүн дэхь харанхуйг цуу татан гэрэлтүүлдэг

Үг дуусч ,тархи эзэнгүйрч
Үнэн одсон замын тоосонд дарагдаж хоцрохдоо
Үзэг,бие хоёроо ширээн дээрээ орхин өндийхөд
Үнэний гэгээн замд шүлэг минь үдэж өгдөг

***Бодрол***

Чулуу хагарч,ус хөлддөг
Чухам юм юм л болдог хорвоод
Төрж гэнэ,үхэж гэнэ
Төрсөн өдөр болдог гэнэ

Төөрч төөрч явсаар ирсэн өдөр
Төөрөг тавиланд туугдаж ирсэн өдөр
Нүгэл буяны дэнсэн дээр
Нүцгэн унасан өдөр

Тэндээс буцаад ирсэн өдөр
Төлөх үйлэндээ баригдаж ирсэн өдөр
Там диваажин хоёртоо хөтлөлцөж ирсэн өдрийг
Төрсөн өдөр гэж тэмдэглэдэг гэнэ

***Аниргүйд***

Аниргүйд цаг хугацаанаас чимээгүйхэн тасарна
Аниргүйд алс хол утгаа алдаж чимээгүйхэн шингэнэ
Аниргүйд амьтай, амьгүй бүгд чимээгүйхэн нэг болж
Аниргүйд амьдаараа үхэж чимээгүйхэн би уусна

Аниргүйд шаналал зовлон чимээгүйхэн мартагдана
Аниргүйд шархатсан сэтгэл чимээгүйхэн эдгэнэ
Аниргүйд нүгэл буяны хэмжүүрээс чимээгүйхэн сална
Аниргүйд ганцхан мөнхийн аялгуу чимээгүйхэн эгшиглэнэ

Аниргүйд би чимээгүйхэн аялгуу болно

***Миний үг***

Би яс маханд түр буудалласан, яарсан, хоргодсон сүнс байсан
Би нарны эсрэг харж дэлбээлсэн ямархан нь үл мэдэгдэх цэцэг байсан
Би дууны эгшигт уярсан дулаахан бүлээхэн харц байсан
Би дурлалын галд уяссан дутуу хатаагдсан ган байсан

Би цээжний махаа барсан цэнхэр хаврын шаргал хүлээлт байсан
Би цэнгэлийн нууранд буусан хун шиг байж тэр бүсгүйн хайрын эзэн нь байсан
Би ганцаардлын гашуун зовлон үзэж галбын говьд төөрсөн хавтгайн ботго байсан
Би хагацлын хавцалд хашигдаж харанхуйд төөрсөн халихад бэлэн амь байсан

Би гэгээн цэнхэр дэвсгэр дээр өөрөө цацагдсан өнгө өнгийн будгийн холил байсан
Би уртын дууны шуранхайд хавчуулагдаж гарсан уянга сондгой эгшиг нэгэн байсан
Би тэнүүн талын дээгүүр харвасан солирыг харж түүдэгийн галаас үсэрсэн оч нь байсан
Би үхэл хүлээж хайр хүссэн өрөвчхөн сэтгэлийн гал халуун бөмбөлөг байсан

Эхээс төрөхөд надад оногдсон эх орон хэмээх өмчтэй би баян байсан
Эргэн дурсахад хайр амтагдсан эжий аав хоёр хэмээх бурхантай би бурхадын хүү байсан

Тийм ээ би Бурхадын хүү нь байсан.

2005 он BUMON

***ЯРУУСАЛ***

Хөгжмийн эгшиг сэтгэлийн хаалга татаад
Хөнгөн алхасаар орж ирэхэд
Хөвөх мэт сэтгэл гадагшилж
Хаашаа ч юм долгис цацаад....

Юуны ямархан хүчээр
Надад нөлөөлнө бэ
Нөмгөн гунигийг минь
Юунд ил гаргаж дааруулна бэ

Мэдрэхүйн судсыг
Чинэртэл тэлж
Мэдэхгүй ертөнцрүү
Юуны учир хөтөлнө бэ?

Оногдсон зовлон дээр минь
Оч хаяж шатаан
Орчлонгоос салгаж
Сэтгэлийг юунд өнчирүүлнэ бэ?

Хөг эгшиг бүрээр чинь сэтгэл задрахад
Харанхуйн дунд солонго татах шиг болоод
Үнэний дунд ганцаар зогсох шиг
Үнэндээ би хөгжмийн эгшиг болох мэтээ

****Намрын өглөө****

Орчлон мөнх бусийг сануулсаар намар ирэхэд
Огших ,тэсрэх сэтгэлийн гүнээс нэгэн шувуу нислээ
Тэр шувуу сансарын хуйлрах аянгaнаас гэрэл зууж
Мэдрэхүйн долгисыг хөглөн буулаа

Сэтгэлийн эмзэг дэлбээг минь нэг нэгээр нь илбэж
Сарны гунигтай,намрын шаргал өдрүүдийг асгалаа
Зөгнөл тэмтчин алхах бүдгэрсэн харгуйг гийгүүлж
Зүүд тарааж цацсан гэгээн шөнүүдийг авчирлаа

Зүрхний үгийг минь сонсох өвсний намуухан амьсгал
Зөв бурууг ухааруулж өлмийг минь үнсэж өндийхөд
Зөн совинд зүүгдэх он жилүүдийн давалгааг гишгэн
Зүүдний учиг тайлах битүүлэг ертөнцрүү тэмүүллээ

Итгэлт сэтгэлийн гэмшил гэрэл болохуйд
Илгээх гэгээн аялгуунд яруусаж хонолоо
Ирэх өдрийн үйлийг хайраар тосож
Эмтэлсэн амгаланд хорогдсоор намрын өглөөг угтлаа

***БИД БУРХНЫ ХҮҮХДҮҮД ***

***ЭВЛЭРЭЛ***

Бурханы өгсөн бие байшингын хана налахад
Байхгүйн дунд сэтгэл түших ханагүй
Хэлсэн хэлээгүй үгс хаа хүрэхээ мэдэхгүй тэнүүчлээд
Хэзээ ч юм бэ? ирсэн гуниг аяга дарс шиг

Нар манддаг хорвоод
Насаа өгч байгаад ч хамаагүй авчих юм алга
Өнгөрсөн бүхэн үзэгдэл төдий
Өнөөдөр зүүд мэт зэрэглээтээд

Шүлэг сүүрс алдах мэт замхараад
Шөнө өдрийн ялгааг олж ядан байхуйд
Цаг хугацаа гараас алдраад урсах нь
Ганц л олдож буй тайвширал аа

Дурлал хэмээх солиоролд
Дусал нулимс ч гаргах нь солиорол
Салмааргүй гашуун бодол минь
Саяхан дэлбээлсэн цэцгийг өрөвдөх нь өрөвдөлтэй

Барьцгүй хоосонд сэтгэлийг сэвэх
Бурханы илгээх зөн билэгээс зугтаамаар
Тэндээс оноосон тавилантай эвлэрэх шиг
Өмнөөс минь харах бүсгүйг тэвэрлээ би.

***ЦАГ ИРЖ ЯВНА***

Цаг ирж явна
Цахилах гөрөөс мэт үнэн ирж явна
Үйл нүгэлийн үзүүр эргэж
Үхэл,сүйрэл ирж явна

Уул уулын оройг уулзуулах
Усан галав ирж явна
Улаан гол таслагчдийг гэсгээх
Утаан галав ирж явна

Улаан гол гүрэлзэж
Улаан бөөмс биеэр тархаж
Улан дороос шороо босгож
Учрал бүрдэж яах гэж амьдардагийг

Мэдэгтүн ! Сэрэгтүн !

Хүний зовлон хаанаас үүсэлтэйг
Хүрд эргэж,төрөл арилждагийг
Үнэн худлын заагийг
Үхэл цавчиж салгадагийг

Мэдэгтүн ! Сэрэгтүн !

Зөн билэг хаанаас унаж
Заяа төөрөг хэрхэн зурагдагийг
Бие сэтгэлийн зовлонгоос салж
Билэгийн нүдээ хэрхэн нээдэгийг

Мэдэгтүн ! Сэрэгтүн !

Цаг ирж явна
Цахилах гөрөөс мэт үнэн ирж явна
Үйл нүгэлийн үзүүр эргэж
Үхэл,сүйрэл ирж явна

Мэдэгтүн ! Сэрэгтүн !

***МОНГОЛ ЭХ ОРОН МИНЬ***

Нүдээ анихад ч харагдаад байх юм Эх орон минь
Нулимсаа залигчихаад хүү чинь таныгаа санаж явдаг шүү
Надад байгаа бүхнийг та өгсөн болохоор Эх орон минь
Нас ,бие, сэтгэлээ тандаа зориулна ,Эх орон минь

Аав ээж,алаг үр,амраг хань минь Эх орон минь билээ
Агаар ,салхи ,уул,ус минь Эх орон минь билээ
Хос хун нуурын мандалд буух нь Эх орон минь билээ
Хоточ банхарын дуу хот айлаас дуулдах нь Эх орон минь билээ

Намрын тал нутагт минь айраг исэлдэж
Намайг Эх орон минь хүлээж байгаа
Намхан буурал ижий минь цайны дээжээ өргөж
Намайг Эх орон минь хүлээж байгаа

Хөөрхөн үр минь шулганан миний зургийг зааж
Хөх тэнгэрийн орон минь намайг хүлээж байгаа
Хөнгөн салхинд навчис нь эргэлдэн бүжиглэж
Хунгийн дэвэлтээр Эх орон минь намайг даллаж байгаа

Уртын дуугаар чинь сэтгэлээ өлгийдөж явдаг хүү чинь
Усны шувуу шиг очиж болохгүй байна, Эх орон минь
Шалзад багахан шаргын гунигийн өнгөтэй амьдарч байгаа ч
Сайхан Эх орон таныхаа төлөө зүтгэж байгаа юм шүү

Мөнгөн хазаарын чимээтэй эх орондоо хүү чинь очино оо
Мөнх тэнгэрийн чинь ивээл дор сайн явна аа хүү чинь

***БОДРОЛ***

Эзгүйн дунд ганцаараа зогсоно
Эргэн тойрон нам гүм,үзэгдэлгүй
Зүүд үү энэ
Зүгээр л бодол уу?

Нар саргүй,зүлэг ногоогүй
Навч ,сүүдэр,салхи үгүй
Элс шороо,үнэр,үүлгүй
Энэ там биш бас диваажин ч биш

Өвчин зовлон,үхэл ч алга
Үнэндээ намайг зовоох юу ч үгүй
Цаг хугацаа тойрог мэт эргэлдэн зогсож
Цаашаа наашаа чиг зүг алгаа

Тэртээгээс замхрах миний гэрэлт мөр
Тэнгэргүй алс руу оджээ
Тэндээс би иржээ
Тэсгэлгүй сүүрс алдлаа

Бурхан чи хаана байна
Буг,чөтгөр ч гэсэн тааралдаасай
Бүрхэгч гэсэн тэнгэр минь харагдаасай
Бараан ч гэсэн амьдрал минь чи хаана байна

Хэцүү ч гэсэн зовлон минь чи намайг бүү орхиоч
Хэрээ ч яахав хамаагүй нисээд ирээч
Огт юу ч үгүйд ганцаараа байхдаа
Огторгуйн одод хүртэл хань болдогийг мэдэрлээ

Энэ ертөнц байгаа бол
Эхлэл,төгсгөл,үхэл байх ёстойг ойлголоо
Ингээд би эргээд алхалаа
Эхлүүлсэн үйлээ барахаар буцлаа

***НУТГИЙН ӨГЛӨӨ***

Шөнийн амгаланд адислагдаж
Шүүдрийн ус рашаан болно
Сарны туяаг шимэн зүүрмэглэсэн
Цагаан манан гэгээ болно

Нугын цэцэг дэлбээгээ дэлгэхэд
Нарны гэрэл амьдрал болно
Нуурын мандалд хос хун буухад
Нутгийн минь өглөө шүлэг болно

Цагаан гэрээс утаа суунаглахад
Яруу шүлэг минь зураг болно
Цайны дээжээ тэнгэрт өргөхөд
Цагаахан дусалууд нь хайр болно

Жирийн нэгэн өглөө нутагт минь эхлэх нь
Жангарын туульд гардаг диваажингийн орон шигээ

***ШҮЛЭГ БИШ ШҮЛЭГ***

Гашуун үнэнд тулчихаад
Гараа ч хөдөлгөх хүсэл алга
Ухаарлын үүд нээлтэй ч
Урагшаа явах тэнхэл дутаад

Солиотой юм шиг жүжиглээд
Сохор юм шиг явж байгаа
Хүн хэмээх сүрэг амьтаны
Хөгийн амьдрал огиудас хүргэнэ.

Мөнгөтэй бол сайхан амьдрах
Мөрөөдлийн цамхаг зэрэглээ мэт хоосон
Үхлийн хаалгаар шалдан орох байж
Үйлийн лай болсон шуналаар ер нь яах юм бэ?

Там диваажин аль нь ч байхүй
Тахилга мөргөл гээч үнэндээ инээдэм төдий
Огт байхгүйд итгэх хэнд хэрэгтэй юм бэ
Одоо болоо юм бишүү хүмүүсээ

***Будда Амитаба ***

***Д.Нямсүрэн : Амитаба***

Яаж би Амитаба шиг, хөлөө цэцгэн өлзий завилах вэ?
Яаж би Амитаба шиг, чамайгаа бурханы тигд бүтээх вэ?
Яаж би Амитаба шиг, хүйсний нууцыг хуруугаараа томьёолох вэ?
Яаж би Амитаба шиг, хүүхний бэлхүүсийг алтан харганаар үйслэх вэ?

Яаж би Амитаба шиг, газрын гүн дэх үндэсний үзүүр рүү залбирах вэ?
Яаж би Амитаба шиг, есөн эрдэнийн чулуугаар чамайгаа чимэх вэ?
Яаж би Амитаба шиг, уснаас гарсан бүсгүй эрэг дээр суугаагаар бодох вэ?
Яаж би Амитаба шиг, шувуу исгэрэх, нохой хуцах мөн чанар нэгийг ойлгох вэ?

Яаж би Амитаба шиг, модны навчис унахыг зүүдээ гэж бодох вэ?
Яаж би Амитаба шиг, морь зогсоогоороо унтахыг далайн татралт гэх вэ?
Яаж би Амитаба шиг, эхийн умайд хөврөл явагдахыг далайн түлхэлт гэх вэ?
Яаж би Амитаба шиг, энэ биеэрээ нэгэн сайхан аялгуу болох вэ?

Яаж би Амитаба шиг, үүдний цоорхойгоор тусах наран лугаа цацрах вэ?
Яаж би Амитаба шиг, үүлний сиймхийгээр шагайх саран мэт бултайх вэ?
Яаж би Амитаба шиг, нисээд явчихсан шувуу адил анир алдрах вэ?
Яаж би Амитаба шиг, өөрийнхөө үсний ойчих чимээг сонсох вэ?

Яаж би Амитаба шиг, үүлс бүрхэж, мөс хучсан ч сая сая жилд үлдэх вэ?
Яаж би Амитаба шиг, үхэл гэгч амьдаас агуулгатайг мэдэх вэ?
Яаж би Амитаба шиг, дэнгийн гал руу эрвээхэй үйхэд жишимгүй суух вэ?
Яаж би Амитаба шиг, дэргэдийн ээжгүй болоход уйлахгүй байх вэ?

Яаж би Амитаба шиг, нэг дуу нэг зөгийг хөнөөдгийг мэдэх,
Яаж би Амитаба шиг, нэг шүлэг нэг цэцгийг үрдгийг ойлгох,
Яаж би Амитаба шиг, оргүй хоосон – алсад буй ертөнц гэдгийг таних,
Яаж би Амитаба шиг, орон цаг, амьдрал хоёр үгүйг мэдэх...

***САРНАЙ***

Оршил

Сарнай цэцгийг харж би удаан суулаа
Сайхан тэр цэцгийг бахдаж би удаан суулаа
Дэлбээнийх нь эмзэгхэн гоог биширч
Дэндүү гайхамшигт тэр цэцгийн тухай шүлэг бичлээ

Яруу төгс түүний тухай бичихгүй юм бол
Янжинлхам бурхан гомдох юм шиг санагдлаа

САРНАЙ

Үнэндээ тэр төгс аялгуу
Үзэсгэлэн гоо бүсгүйгээс илүү
Урлагын бүтээл,сансарын элч мэт
Утгыг нь ойлгож эс гүйцэх бурханлаг шинжтэй

Түүнд хагацал,учрал багтаж байдаг
Түүнд хайр,энэрэл шингэсэн байдаг
Түүнд гэгээн зөгнөл, гэрэлт хүсэл байдаг
Түүнд ханамгүй тачаал,харьшгүй хүч байдаг

Түүнд огторгуй мэт хязгааргүй орон зай бий
Түүнд од эрхэсийг татах чадал бий
Түүнд хувирашгүй сэтгэл,хуучирашгүй түүх бий
Түүнд тэнгисийн давалгаа,тэнгэрийн гялбаа бий

Сарнайн гоо сайхан нь дотоод ертөнцөдөө бий
Сав ертөнцийг бүгдийг нь багтаадагтаа байдаг юм
Ариусал гэгээрэлийн түүний ертөнцөд
Амьдралын утга учир багтсан байдаг юм

Бурхан ч атаархам төгс тэр цэцэг
Бусдад сайн сайханыг өгөх гэж ургадаг юм
Сар нарыг багтааж ургадаг болохоор нь
САР НАЙ гэж нэрлэсэн юм болов уу?

***САЙХАН ААВ,ИЖИЙ ХОЁР МИНЬ***

Хар дарж зүүдэллээ би
Хөлгүй их далайд хөвж явна гэж зүүдэллээ
Агаар тогтуун цэнхэр тэр далайд ганцаараа
Амандаа дуу аялан сэлүүрдэж явна гэж зүүдэллээ

Зах нь үл үзэгдэх далайн дээгүүр
Дарь-Эхийн хувилгаад тоглон бүжиж байх юм
Миний танихгүй мянган бурхад
Манан дундаас тодрон байна гэж зүүдэллээ

Гэнэт бараан үүл гарч салхи дэгдлээ
Гэтэж байсан мэт догшин давалгаа босож намайг хөөлөө
Алсад нэгэн гэрэл харагдахад
Амь тэмцэн тэр зүг сэлүүрдлээ гэж зүүдэллээ

Хөөж буй давалгааны түрүүч завь цохиход
Хөөрхий би сэлүүрээ алдаж байна гэж зүүдэллээ
Саяхан байсан олон бурхад ч алга
Сар хүртэл гэрэлээ нуусан байна гэж зүүдэллээ

Хоёр гарт минь сэлүүр гэнэт баригдаж
Хоромхон зуур бүрхэх давалгаанаас зугтан гарлаа
Гэрэлийн зүг хүчээрээ сэлүүрдэж
Гэрэлт тэр арал дээр очлоо гэж зүүдэллээ

Арал дээр гарсан би
Аварсан сэлүүр,завиа хэсэг мартлаа
Хөөрхий завь минь давалгаан дунд холдож байх юм
Харин хоёр сэлүүр нь аав,ижий хоёр минь байна гэнэ

Их далайтай тэмцэн хүүгээ аварсан аав ижий хоёр минь
Их л ядруу царайтай ч хүү рүүгээ харан инээмсэглэж
Яасан гэнэн юм бэ миний хүү гэх шиг харсаар
Яруухан их хайраар хүүгээ тэвэрсээр холдож байна гэж зүүдэллээ

Муу хүүдээ ямарч их хайртай юм дээ аав ижий хоёр минь
Мянган бурхан байгаад ч та хоёрыг минь гүйцэхгүй юм байна
Салхи сэрчигнэж чимээ гаргахад сэрчихээд
Сайхан аав ижий хоёроо санаад зөндөө уйллаа муу хүү чинь.

***ААВДАА***

Хайрт аав Сангаравын Цэнд таныгаа хүндэтгэн дурсаж зориулав

Нар ирж байхад
Навч ногоороогүй байхад
Шувууд ирж байхад
Шүлэг бичээд дуусаагүй байхад

Хүүгээ орхиод холоо явсан
Хүний дээд миний бурхан аав минь
Нутгийхаа энгэрт таныгаа тавьчихаад
Нулимасаа арчсаар явсандаа хүү чинь

Сайхан байждээ аавтайгаа байхад
Сартайд ч,нартайд ч очоод
Хааяа ч гэсэн загнуулаад
Хажуугаар нь бас эрхлээд

Цэрэгт байхад минь эргэж ирчихээд
Цэрэг малгайг минь өмсөж үзээд
Арав төгрөг гарт минь атгуулаад
Аав нь хүүгээ үнсэе гэж билээ

Хэн намайг аав шиг минь хайрлах билээ дээ
Хэлж ирдэггүй өвчин хэцүү л юм билээ
Хүний хүү аавтайгаа золгохыг хараад
Хүү чинь дотогшоогоо урсаж л байлаа

Хөөрхийдөө миний аав
Хүн болж төрөөд жаргаж үзсэн нь цөөхөндөө
Хослон амьдарч яваад ханиа эрт алдаж дээ
Хожим нь л ухаарах юмдаа таны муу хүү чинь

Өө миний хүү ирлээ гээд инээх нь
Өчигдөр юм шиг л санаанд байна
Цэн цэнгийн цуваа шиг гээд дуулдаг аавыгаа бодохоор
Цээжний гүн дэхь бороо нүдээр гараад болохгүй нээ

Сайхан аавтай байсан болохоор
Сайн явнаа хүү чинь
Дуусашгүй их хайрын тань илчинд
Дулаацсаар явна даа муу хүү чинь

Melancholy Smile

***УУЧИЛААРАЙ***

Хачин цэнхэр хавар цасан дороос ургаж
Харах нүдний өмнүүр шувууд тэнгэр зүсэж нисээд
Хагацал үлдээсэн дурлал сэтгэл урж өндийгөөд
Хэлж амжаагүй үгс нулимас болон урсаад

Тэнгэрт хөвөх үүлс сүүдэр зууж ирэн асгаад
Тэр л хаврын шаргал хүлээлт цээжний гүнд амтагдахад
Хайрын гашуун дурсамжаа нулимас болгон унагахдаа
Хашаа дагаж ургасан хэсэгхэн өвсийг усалмаар

Эргүүлж буцааж болохгүй цаг хугацаанд туугдан
Энэ л цэнхэр хаврыг тэвэрээд амьдрал дундуур алхахдаа
Олон жил хадгалсан үгээ одоо л би хэлэе
Омголон зан,залуу нас хоёрыг минь чи УУЧИЛААРАЙ

***МЭДЭХ ҮҮ ЧИ!***

Намайг чи орхиод явахад юу үлдсэнийг мэдэх үү чи!
Навчсаар уйлсан намар шиг сэтгэл уйлж үлдсэн
Дурласан сэтгэл дутуу залгисан нулимс үлдсэн
Дуртай бүхнээсээ зугатаасан дугуй хар цэг болж би үлдсэн

Дуусашгүй урт өдрүүдийг өнгөрөөх гэж дарс уусан
Дутуу нойртой хоносон шөнүүдээр хайрын сарнай урласан
Дууны эгшигт уяарч, дурсамжаараа амьдарч үлдсэн
Дурлалаасаа хагацсан сэтгэл голд ортол өвдөж үлдсэн

Бүүдгэр болсон хорвоогоос гэрэл олж харах гэж би ядарсан
Бүүвэйн дуу, ээжийн хайрыг үгүйлсэн
Бүр юунд ч зовохгүй нохойн гөлгөнд би атаархаж
Буйдхан энэ хорвоогоос явах юмсан гэж бодогдсон

Он цагийн эрхээр цэг бүдгэрч сэтгэл чангарсан
Орчлонд чамайг хайрласан шиг хайр ирэхгүй болсон байсан
Нар сар хоёрыг угтаа нэг юм гэж ойлгодог болсон
Найр дуу хуурыг намбатайхан шиг өнгөрүүлдэг болсон

Намайг чи орхиод явахад юу үлдсэнийг мэдэх үү чи!
Намрын навчис ямар гоё хээтэйг мэдэрч үлдсэн
Наснаасаа эрт ухаан сууж ухаарч үлдсэн
Нар сартай хорвоод чамайг л үл мартах сэтгэл үлдсэн

МЭДЭХ ҮҮ ЧИ!

~~~Нутгийн чулуу~~~

Бодохийн төдийд л уярааж
Бороо болон орж сэтгэл дэвтээсэн эх орон минь
Будант саарал өдрүүдийн цаанаас
Сэмлэж гийсэн эх орон минь

Нутгийнхаа бор чулууг атгаж байгаад анирдахад
Нуурын эрэгт буух хунгийн дэвэлт сонсогддог
Нутгийнхаа бор чулууг атгаж байгаад дэлгэхэд
Нулимсаа арчиж үлдсэн эхийн минь харц харагддаг

''Гуниг минь түрүүлж сэрдэг''

Ирэх шувуудийн ганганаад
Гуниг минь түрүүлж сэрдэг
Ирэхүй одохуйн дунд би
Өөрийгөө гээж суудаг

Хайлсан цасны шар ус
Эмтэрсэн сэтгэлийг эмжин урсaхад
Энэ л хаврыг би хэн нэгэнд бэлэглчихээд
Эргэж харалгүй яваад л өгмөөр...

Хаврын бүлээн салхинд илбүүлэн суухдаа
Хаашаа ч юм бэ? би яардаг aa
Хайр дуудах зэргэлээт өдрүүдйиг ганцаараа үдэхдээ
Хоосортолоо би санаа алддаг аа

"Цэцэн Мандухай"

*** МИНИЙ ЭХ ОРОН***

*** МИНИЙ ЭХ ОРОН***


Оршил

Бие минь тэнд төрсөн болохоор
Бас сэтгэл минь тэнд төрсөн болохоор
Билэг оюун ухааныг тэндээс авсан болохоор
Би тэнд хайранд өлгийдүүлж,хайранд зодуулж өссөн болохоор
би түүнийг эх орон гэж нэрлэдэг ээ

** МИНИЙ ЭХ ОРОН***

Наран жаргавч саран мандах гэрлийн эх орон
Навч нь унавч цас нь өнгөлөх цагаахан эх орон
Нас нэмэхэд улам ойртох соронзон эх орон
Намайг шүлэг болгон хувиргах ухаарлын эх орон

Халуун хэвлийгээсээ түрж эрдэнийн чулуу гаргаж байдаг
Хаанахын ч хүүхэд атаархам хаан шиг тоглож байдаг
Хадган өнгөтэй тэнгэрээр өдөржин хучуулж байдаг
Хав хар нөмрөгийг очир алмаазан шигтгээтэй нь тийрч унтаж байдаг

Хойморт нь Бурхад заларч байдаг
Хажууханд нь хүүхэд Бурхан эрхэлж байдаг
Тулганд нь галын Бурхад инээж байдаг
Төрсөн гэр минь Бурхадын гэр байдаг

Сүүний үнэр шингэсэн бор тэрлэгний энгэрт
миний эх орон үнэртэн байдаг
Сүмэн өвсний толгой хөдөлгөх төдий салхинд
миний эх орон аргадуулан байдаг
Түрүү морины хөлсөнд
миний эх орон дусланхан байдаг
Түрүүлсэн бөхийн дэвэлтэнд
миний эх орон хотолзонхон байдаг

Хоёулаа ирсэн шувууд гурвуулаа болоод буцдаг
миний эх орон учрал хайрын эх орон
Харьд очсон морьд нь нутгаа тэмцэн гүйдэг
миний эх орон санан тэмүүлэхийн эх орон
Түмэн өнгийн цэцгээ хөлд минь дэвссэн
миний эх орон хүндэтгэл хайрлахын дээд эx орон
Түнэр харанхуйд ч сэтгэлд минь бадамлан асах
миний чиний хайрын ундрага эх орон

Намираа зөөлөн бороонд нь хорвоо ариусч байдаг
Намуухан будрах цасанд нь сэтгэл ариусч байдаг
Нүүж сууж явахдаа бууриа цэвэрлэж байдаг
Нүгэл тогтох аргагүй миний эх орон ариухан эх орон

Уулын оройд нь салхи исгэрч бодлыг алсад хүргэж байдаг
Урсгал гол нь анагаах увьдастай урсаж байдаг
Уртын дуу нь дэлхийгээс тасарч гарч байдаг
Уяхан замбуу тивийн наран таанын үнэрт согтож байдаг

Таван ханатай гэрт нь нар,саран зочилж байдаг
Таван хошуу мал гэрээ тойрон ижилсэж байдаг
Талын Таван Толгой нь хайрын учралд дуудаж байдаг
Таньж,мэдэж дуусашгүй миний эх орныг
МОНГОЛ гэж нэрлэдэг ээ

Нутгийн минь жижигхэн бор чулуунд миний эх орон багтанхан байдаг
Намар намрын навчисны хээнд миний эх орон тодронхон байдаг
Настай ээжийн минь духны үрчлээнд миний эх орон долгиотон байдаг
Нулимстай нүдийг минь салхи нь арчдаг
ЭХ ОРОНТОЙ учраас би бардамхан aлхдагаа.

"""Хаврын цас мэт"""

Дэвэрсэн сүү шиг сэтгэл
Дэндүү удаан тайвширсан
Уйт гашуун гуниг өрөмтөж дарахдаа
Ухаарал гээчийг суллаж тавьсан

Алдах онох хоёр сэлүүртэй завиар
Амьдрал гээч далайд хөвөхдөө
Амьд буйн утга учрын сувдыг олоод
Амаржсан эх мэт тайвширсан

Харанхуй сохор байснаа
Хараа орох мэт болсон
Хачин уйт гуниг харин
Хаврын цас мэт цоохортож хайлсан

"""Зүүдний ертөнц"""

Зүүдний ертөнц манант гэгээ татуулан буухдаа
Зүрхний гүн дэх хөрсөнд хайрын үр цацахад
Харанхуй шөнийн аниргүйг шимэн үндэслэж
Хараад ханамгүй өнгийн цэцэгс дэлгэрнэ

Цэцэгсийн дэлбээнд мөнхийн ус шүүдэртэхэд
Цаг хугацаа цочихдоо хэмнэл алдан зогсоно
Цалгих сэтгэлийн гүн дэх чанад алсын мэдрэмж
Ертөнцийн гүнд дэх цэцэрлэгт гэрэл болон амирлана

Тэр цэцэгсийн өнгөнд энэ ертөнц бүдгэрхэд
Тэргэл саран дурлахдаа нууцлаг мэлмийгээ нээнэ
Галбир уран эрвээхий гэрэл зуран эргэлдэхэд
Газрын нар уярахдаа урсах мэт хээтнэ

Өнгө амилуулсан цэцэгс гэгээ цацаруулан яруусахад
Өөрийн эрхгүй мэдэрхүй сөгдөж хэмжээлшгүйн гүнд уусна
Үгээр хэлэхийн аргагүй төгс амгаланд хорогдохдоо би
Өөрийгөө тэнд орхичихоод өглөөг энд хоосорч угтмаар

"""Яагаад,ямар учраас....???"""

"Юу тарина,түүнийгээ хурааж авна"
............................................Библи судараас

Бид хайрлаж,хайрлуулж,мэдэж суралцахын тулд амьдардаг билээ.Мэдээж бас бид амьдрахын тулд хооллодог .Өнөөдөр бидний өдөр тутам идэж хэрэглэдэг хоолны тухай бичихээр шийдлээ.
Эрт дээр үеэс цагаан хоол болон мацаг барих тухай түүний ач холбогдолын тухай зааж сургасаар иржээ.Яагаад мах идэх муу юм бэ? Ямар учраас ..
Асуудлын гол нь мах гэдэг тэр материаллаг зүйлд байгаа юм биш.
Амьд амьтан болгон амьдралруу тэмүүлдэг.Мах идэхийн тулд бид амьтан алж хөнөөж байдагт л байгаа юм.Энэ үйлдэл нь бидэнд зовлон бэрхшээл авчирч байдаг.
Үйл болгон үр дүн дагуулж байдаг.Үйлийн үрийн хууль ийм юм.Энэ ертөнцөд бид үйлийн үрийн хуулиас зайлж бултаж чадахгүйд асуудал байгаа юм.
*Юу тарина,түүнийгээ хурааж авна* гэдэг үйлийн үрийн хуулийн дагуу бид муу үйл хийвэл бидэнд тэр муу үйлийн үр дагавар ирж байдаг.
Бид өнөөдөр өөрийн гараар амьтан алаагүй ч гэсэн бид мах иддэг болохоор бидэнд мах бэлтгэж өгөхийн тулд том том бойны газруудад 24 цагаар үхэр,тахиа гахай хонь гэх мэт бусад амьтадыг алж хөнөөж байна.Мэдээж амьд бүхэн үхэхийг хүсдэггүй.Амьд амьтан алахад тэр маш их айж,зовож ,шаналдаг.Бид мах иддэг болохоор амьтан алсан тэр муу үйлийн үр дагавар бидэнд ирдэг.Бид цагаан хоолны талаар мэдлэг ойлголт бага байдаг нь бас нэг бэрхшээл юм.Цагаан хоол гэхээр сүү будаа.пэрэс гэж төсөөлдөг.Одоо ингэж ойлгох ойлголтоо өөрчилөх цаг болжээ.Яг л махаар хийсэн мэт амт чанартай төрөл бүрийн цагаан хоол байдаг.Цуйван,төрөл бүрийн хуурга,бууз,хуушуур,шөлтэй хоол гээд бидний мэдэх олон төрлийн хоолыг бид гэртээ хийж идэх болон цагаан хоолны газаруудад идэж болох бололцоотой болжээ.
Хүн нэг удаа цагаан хоол идэхэд аав,ээж,үр хүүхэд,хань,өөрийн ах дүү болон өөртөө тохиолдох их бага гай зовлонгоос салгаж холдуулж тойруулж өнгөрөөдөг байна.Энэ нь өөртөө болон өөрийн барилдлагатай хүмүүстэй хийж буй их буян тус юм.
Мөн бусад хүмүүст цагаан хоол өгөх,өөрөө цагаан хоол идэх нь өөрийгөө болон бусдыг гай зовлонгоос гэтэлгэж байгаа хэрэг юм л дaa
Буддын болон Ариун Библи бусад судар номуудад мацаг барих болон,хоолны тухай бичиж сургаж заасаар иржээ.
Ариун Библи-д хамгийн эхний сахилд "Бүү алж хөнөө"гэж заасан байна.Үүнийг өнөөдөp зөвхөн хүнийг л алж болохгүй гэж их явцуу утгаар тайлбарлаж байгаа нь гэнэн бөгөөд мунхаг хэрэг юм.Үүнийг өргөн гүнзгий утгаар ойлгож авч үзэх хэрэгтэй байгаа юм.
Та цагаан хоол идэж эхэлсэний дараа олон өөрчилөлтүүдийг мэдэрч эхэлнэ.
Эрүүлжих,бие хөнгөрөх,залуужих,үрчилээ багасах болон арьс өнгөлөг,эрүүл болох гэх мэт.Хүний хөгширөлт,өвчлөлтийн 90% хувь нь бидний иддэг хоолноос шалтгаалж байдаг тухай судалгаа байдаг байна. Цагаан хоол идэж эхэлсэний дараах хамгийн гол өөрчилөлт нь тайван болж уур уцаар багасаж энэрэнгүй зөөлөн сэтгэлтэй болдог.Аливааг хайрлах нинжин зөв сэтгэлтэй болно.
Энэ хайрлах зөөлөн сэтгэл бол биднийг зөв амьдаруулж ,муу муухайгаас холдуулж биднийг сайн гэгээн зүгрүү хөтөлж явах гол хүчин зүйл юм.
Олон махчин амьтан ууртай түрэмгий байдгийг бид бүхэн сайн мэддэг билээ.
Манай эмэгтэйчүүд олон төрлийн үнэтэй тос,түрхлэг авч хэрэглэж байснаас шууд цагаан хоол идэж эхэлвэл үр дүнтэй бөгөөд их буянтай үйл юм гэж зөвлөх байна.
Бид хоол идэх болгондоо "Миний идэж буй энэ хоолны төлөө амьтан зовоож тарчилааж байсан"гэж бодохгүйгээр хооллох нь үнэхээр сайхан хэрэг биш гэж үү.

Мах идэх нь

-Та амьтаны амь идэж байна гэсэн үг
-Та амьд амьтаныг зовоож тарчилааж идэж байна гэсэн үг
-Та амьтаны хүүр идэж байна гэсэн үг
-Та нүгэл идэж байна гэсэн үг
-Та сүүлд нь өөрөө эдлэх зовлон хурааж идэж байна гэсэн үг

Хүн төрөлхтөн бид анх байгалиасаа махчин биш юм.Энэ талаар олон шинжилгээ судалгаа байдаг.Бид анх архи ууж,тамхи татаж байгаагүй.Энэ бол бидний олдмол зуршил юм.Үүнтэй адил мах идэх нь бидний олдмол зуршил байгаа юм.
Амьд амьтан бидэнтэй адил.Сээр нуруутан,амьд зулзага төрүүлдэг.Халуун сүүгээ хөхүүлж өсгөдөг.Айх,хайрлах,уурлах мэдэрхүйтэй.
Өнөөдөр олон олон оюунлаг залуус цагаан хоол идэж түүний ач тусыг мэдэрч эхэлж байгаа нь бахдууштай сайхан хэрэг юм. Сайн үйлс дэлгэрэх болтугай!

***Шувуу***

Би гуниг цалгисан нууранд ганцаараа хөвсөн хүн шувуу
Би гэмшил унaган нисэхдээ гэрэл хайсан зөнч шувуу
Би итгэлийн халуун галыг эмзэгхэн далавчаараа сэвсэн галч шувуу
Би эргэн эргэн буухдаа элгээрээ илж нуураа аргадсан холын шувуу

Би өглөөний наранд уянга зүүж,учрал билэгдсэн
Би нарны шувуу
Би үдшийн сарны гэгээнд үнэний шигтгээ болж хөвсөн
Би гэрлийн шувуу
Би хайр хүсэн дэвэхдээ халуун насаа шатааж ниссэн
Би цаг хугацааны шувуу
Би хамгийн сүүлчийн удаа хагацал үлдээж нисэхдээ
Халуун үгсээ хань болгон үлдээх

Би шүлэгч шувуу

***Сэтгэлийн бороо***

Чилийтэл өнгөрсөн он цагийн дээгүүр
Чиггүй зүггүй ниссэн сэтгэл
Чинийxээ хайрын мөчир дээр сууж
Цуцсан жигүүрээ амараасан

Аялгуут дуугаа чамдаа дуулж
Аргасан нүдээ нулимасаараа чийглэсэн
Атгаж зангирсан сэтгэлээ чам дээр асгаж
Алдуурах мэт тайвширалыг олсон

Олон жилийн уйт зовлон хайлж
Орхиод гарсан үүрэндээ эргэн буусан
Хайр дутсан гурван яргуй дээр
Хамгийн анхны бороо болж орсон

***Бодрол шүлэг***

Хоосонд оршин байх гэсэндээ
Хувирч,задарч бас нэгдэж байдаг энэ хорвоо
Түмэн тэмтрүүл барих барьцгүй болохдоо
Түүнийгээ их хурд хөдөлгөөнөөр орлуулна.

Зогсолт байж болохгүй энэ ертөнц
Зоргоороо бас тарж болохгүй энэ ертөнц
Өвсний үндэс мэт түмэн холбоос нь
Өөртөө л зүүгдэх боломжийг өгнө

Түмэн хувирал сэтгэлийг татаж
Тэгэхдээ бас зовлонг үүсгэж
Мартахын манан намуухан буухдаа
Маргааш бол өчигдөр гэдгийг бас мартуулна.

Сүмийн хонх сулхан дуугарч
Сүүдэрт орчлон сэрүүхэн зүүдэлнэ
Шүлэг тэврэх сэтгэл үл тайвширахдаа
Сүмийх гэрлийн зүг тэмтчин явахдаа ганцаардана